ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාතේ ගල්ගමුව, මහෝ, නිකවැරටිය සහ එප්පාවල ප්‍රදේශවල නිදහසේ සැරිසැරූ, ආසියාවේ සිටි උසම සහ දැවැන්තම දළ ඇතෙකු ලෙස සැලකූ ගල්ගමුවේ ‘කාවන්තිස්ස’ ඇත් රජුගේ අකල් මරණය මෙරට වනජීවී සංරක්ෂණ පද්ධතියේ සහ අලි-මිනිස් ගැටුම කළමනාකරණයේ පවතින දැවැන්ත හිඩැස් මුළු රටටම හෙළිදරව් කර තිබේ. කිසිදු මිනිසෙකුට හෝ දේපළකට හානියක් නොකළ මෙම මෘදු, නුවණැති සතාගේ වියෝව පරිසරවේදීන්ගේ දැඩි කම්පාවට හේතු වී ඇත.
මරණයට හේතු වූ ක්ෂණික සහ දීර්ඝකාලීන සාධක
ගල්ගමුවේ කැසිකෝට ප්‍රදේශයේදී දුම්රිය මාර්ගය සහ මහා මාර්ගය මාරු වන විට ප්‍රදේශවාසීන්ට ආචාර කිරීමේ අපූර්ව පුරුද්දක් තිබූ කාවන්තිස්ස, 2026 ඔක්තෝබර් 16 වන දින ගල්ගමුව සියඹලන්ගමුව කුඹුරකදී අවසන් සුසුම් හෙළුවේය.
පසුගිය සැප්තැම්බර් 24 වන දින සිට වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව ප්‍රතිකාර ලබා දුන් නමුත්, පාදයකට එල්ල වී තිබූ බරපතල වෙඩි පහරක් නිසා හටගත් ආසාදනය සහ පසුව ඇති වූ උදරාබාධ තත්ත්වය මරණයට හේතු වී ඇති බව වාර්තා වේ. 2023 සහ 2024 වසරවලදී වගා ආරක්ෂාව සඳහා ගොවීන්ට ගිනිඅවි සහ එයාර් රයිෆල් ලබා දීමේ ප්‍රතිපත්ති නිසා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල නීති විරෝධී සහ බලපත්‍රලාභී තුවක්කු සංසරණය ඉහළ යාම මෙම ඛේදවාචකයට මුල් විය. 2010 සිට 2026 මැයි දක්වා කාලය තුළ පමණක් ශ්‍රී ලංකාවේ වන අලින් 976 දෙනෙකු වෙඩි වැදීම්වලින් මියගොස් තිබේ. මීට අමතරව, නාකොලගනේ වනාන්තර වැනි අලින්ගේ සාම්ප්‍රදායික භූමි කෘෂිකාර්මික ව්‍යාපෘති සඳහා එළිපෙහෙළි කිරීම හේතුවෙන් අලින්ට ආහාර සොයා ගම්වැදීමට සිදුව ඇත. මේ වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ සමස්ත අලින්ගෙන් 70% ක් පමණ ජීවත් වන්නේ ආරක්ෂිත අභයභූමිවලින් පිටතය.
විමර්ශන, චෝදනා සහ පද්ධතිමය දුර්වලතා
කාවන්තිස්ස ඇතාගේ මරණයත් සමඟ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (DWC) කෙරෙහි මහජනතාවගේ සහ පරිසරවේදීන්ගේ දැඩි විවේචන එල්ල විය. ප්‍රතිකාර සඳහා අධික ලෙස නිර්වින්දක හෝ ඖෂධ මාත්‍රාවන් ලබාදීමෙන් අජීර්ණ තත්ත්වයක් ඇති වූ බවට චෝදනා එල්ල වූ අතර, වනජීවී පශු වෛද්‍යවරුන් එම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කළහ.
සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් වලාන දූෂණ මර්දන ඒකකය සහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) මඟින් සිදුකළ මෙහෙයුම්වලදී ඇතුට වෙඩි තැබූ බවට සැකපිට පුද්ගලයින් අත්අඩංගුවට ගෙන රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කෙරිණි. මීට අමතරව, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පශු වෛද්‍ය පීඨයේ මහාචාර්ය කාවින්ද විජේසුන්දරගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ස්වාධීන පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට අධිකරණය නියෝග කළ අතර, ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා විසින් ප්‍රබාත් චන්ද්‍රකීර්තිගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් විශේෂඥ කමිටුවක් ද පත් කරන ලදී.
මේ අතර, 2019 සැප්තැම්බර් මස හබරණ හිරිවඩුන්න රක්ෂිතයේදී කිරි දෙන අලිදෙනුන් ඇතුළු අලින් 7 දෙනෙකු වස ශරීරගත වීමෙන් මියගිය සිදුවීමට අදාළ කමිටු වාර්තාව වසර 7 ක් ගතවීත් ප්‍රසිද්ධ කර නොමැති වීම මඟින් රාජ්‍ය පද්ධතියේ විනිවිදභාවයේ අඩුව පැහැදිලි වේ.
අනාගත සංරක්ෂණය සහ ප්‍රතිපත්තිමය විසඳුම්
ශ්‍රී ලංකාවේ වසරකට වන අලින් 400 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් අහිමි වන පසුබිමක, හුදෙක් කමිටු පත්කිරීමෙන් ඔබ්බට ගිය ප්‍රායෝගික සහ නවීන සංරක්ෂණ යාන්ත්‍රණයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දැඩි අවශ්‍යතාව මතුව තිබේ. ඒ යටතේ:
- කඩිනම් ප්‍රතිචාර පශු වෛද්‍ය ඒකකයක් (Rapid Response Veterinary Unit) පිහිටුවීම.
- ත්‍රිවිධ හමුදාවේ හෝ පොලිස් විශේෂ කාර්ය බලකායේ සහාය ඇතිව වනජීවී සංරක්ෂණ විශේෂ බලකායක් යෙදවීම.
- ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට සිටින සුවිශේෂී දළ ඇතුන් සඳහා පැය 24 පුරා දිවෙන ආරක්ෂක වැඩපිළිවෙළක් ක්‍රියාත්මක කිරීම.
- GPS, චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය සහ Mobile Apps මඟින් අලින්ගේ ගමන්මඟ නිරීක්ෂණය කිරීම සහ භූමි භාවිත ප්‍රතිපත්තියක් හරහා අලි මංකඩ නැවත ස්ථාපිත කිරීම යෝජනා වී ඇත.
ගල්ගමුවේ කාවන්තිස්ස ඇත් රජුගේ මරණය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ අලි සංරක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් පවතින බරපතල අර්බුදයක සංකේතයකි. අතීත වැරදිවලින් පාඩම් ඉගෙන ගනිමින්, විනිවිදභාවයෙන් යුතු පරීක්ෂණ සහ නවීන තාක්ෂණයෙන් යුත් සංරක්ෂණ වැඩපිළිවෙළක් වහා ක්‍රියාත්මක කිරීම ඉදිරි ඇත් පරපුර සුරැකීමේ එකම මඟ වනු ඇත.1
Leave a Reply